نگاه

1- مقدمه :
در ایده اولیه سیاستهای کلی تامین اجتماعی و نیز تبیین الگوی اسلامی– ایرانی پیشرفت بر لزوم بسط و ترویج
"مسابقه خیر" تاکید و تصریح شده است و در قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور و قانون برنامه ششم توسعه کشور نیز بر ضرورت تقویت "گفتمان خیرجمعی" و "خیر اجتماعی" و توسعه مشارکتهای مردمی در این زمینه حکم شده است. در همین راستا بنظر می رسد راه اندازی یک "شکبه تلویزیونی" برای این منظور از سوی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران می تواند به زمینه سازی تحقق احکام موصوف کمک نماید .
در شبکه های مختلف تلویزیونی صدا و سیما (در سطح ملی و استانی) اقدامات و فعالیتهای خوبی درخصوص ترمیم فرهنگ نیکوکاری ، ایثار، خیر خواهی و ... بصورت موردی(در زمان بروز حوادث) مناسبتی و براساس مناسبتهای مذهبی
( ماه مبارک رمضان، دهه کرامت و ...) مناسبتهای تقویمی (در آستانه بازگشایی مدارس و یا در آستانه عید نوروز) صورت می پذیرد که امر پسندیده و تاثیر گذاری است ولیکن بنظر می رسد با توجه به شرایط خاص جامعه در زمینه فقر، محرومیت، ابتلاء به آسیب های اجتماعی، و ضرورت ارتقاء سرمایه اجتماعی و همبستگی اجتماعی از طریق بسط و تقویت گفتمان خیر و مشارکتهای اجتماعی، بهتر است یک شبکه تخصصی و اختصاصی در این زمینه ایجاد شود که بطور مستمر به مسائل مربوط به نیکوکاری و خیر خواهی بپردازد چرا که بعضاً بخاطر امتزاج فعالیتهای موردی و مقطعی در سایر شبکه های تلویزیونی با تبلیغات تجاری و یا اسپانسری بنگاههای اقتصادی و اثرات گذرا و موقتی آنها، بسط و ترویج این گفتمان و بویژه نهادینه شدن آن به سختی صورت می پذیرد و جریان سازی مستمر حاصل نمی آید .
2- استنادات و احکام قانونی و اسناد بالادستی :
- بندهای 3 و 6 اصل دوم قانون اساسی ( سیر تکاملی انسان به سوی خدا و کرامت و ارزش والای انسانی )
- بندهای 1 و 2 و 12 اصل سوم قانون اساسی ( ایجاد محیط مساعد برای رشد فضائل اخلاقی و رفع فقر و محرومیت )
- اصل 175 قانون اساسی و اصل 43 ( اهداف و نحوه اداره صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران )
- سند چشم انداز ( حفظ کرامت و حقوق انسان ها و دوری از فقر )
- سیاستهای کلی نظام اداری ( کرامت انسانی و ارج نهادن به سرمایه های انسانی و اجتماعی )
- سیاستهای کلی ایجاد تحول در نظام آموزش و پرورش کشور (حیات طیبه (زندگی فردی و اجتماعی مطلوب اسلامی))
- سیاستهای کلی جمعیت ( ارتقاء وفاق و همگرایی اجتماعی )
- سیاستهای کلی بخش مشارکتهای اجتماعی ( تقویت سازوکارهای مشارکت همگانی )
- بند «پ» ماده 37 قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور درخصوص سند جامع سبک زندگی اسلامی – ایرانی و ترویج روحیه مشارکت و فرهنگ تعاون
- جزء 6 بند «پ» ماده 57 قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور درخصوص گفتمان خیر جمعی و مسابقه خیر
- بند «ت» ماده 2 قانون برنامه ششم توسعه درخصوص تبیین موضوع " پیشگیری و کاهش آسیب های اجتماعی و سبک زندگی اسلامی – ایرانی بعنوان موضوع محوری برنامه ششم توسعه (موضوعات خاص کلان و فرابخشی)
- بند «ج» ماده 38 و جزء «پ» بند 5 ماده 113 قانون برنامه ششم توسعه درخصوص باز اجتماعی شدن محکومان
- بند ب» ماده 80 درخصوص ترویج رویکرد خیر اجتماعی
علاوه به مراتب فوق، شرح وظایف قانونی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران بویژه احکام مندرج در اصول قانون اساسی از جمله در زمینه رشد فضائل اخلاقی جامعه و ... و نیز سیاست های تبیین شده برای صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران اقتضاء
می نماید که این سازمان با راه اندازی یک تلویزیونی نیکوکاری نسبت به بسط و ترویج "مسابقه خیر" و "گفتمان خیر جمعی " اقدام نماید.
3- خیر خواهی، نیکوکاری و نوع دوستی در آموزه های اسلامی – ایرانی
برخی احکام شرعی منجر به تامین منابع برای ارائه خدمات اجتماعی می گردند که این احکام و نظامات فقهي، تناسب مستقيمي با اهدافی از جمله زکات، خمس،کفارات، زکات فطره، صدقه، انفاق، احسان و هبه، امور حسبيه، وقف، نذر، عهد و قسم، وصيت در ثلث ماترک، قرض الحسنه، اموال بدون صاحب، انفال و فيء، خراج و جزيه ، ماليات دارند.
همچنین اصول اساسی مورد توجه اسلام در زمینه نحوه ارتباط و تعامل و نوع نگاه انسان مومن به سایر افراد عبارتند از : نوع دوستی، قسط و عدالت، مذموم بودن فقر، احسان و انفاق، برادری ایمانی
نوع دوستي و تضامن اجتماعي يکي از وجوه اساسي زيست مسلماني است. بر اين اساس، هر مسلماني در قبال زندگي ديگران
(به ترتيب نسبت به اعضاي خانواده، اقربا و خويشاوندان، همسايگان و ...) مسئول است. نتيجه آنکه تکافل اجتماعي يک وظيفه عام براي مسلمانان و يک وظيفه خاص براي حاکم اسلامي است و بطريق اولي حاکم اسلامي به حکم وظيفه اي که براي بسط عدالت دارد، بايستي در اين زمينه گامهاي بيشتري بر دارد و اگر انجام اين وظيفه براي هر يک از مسلمين واجب کفائي است براي حاکم اسلامي واجب عيني است و اين حاکم براي ايفاي وظايف و مأموريت هاي ذاتي و همچنين براي ايجاد مقبوليت و مشروعيت حاکميت خويش بايد در زمينه تکافل اجتماعي گام بردارد .
شواهد و قرائن تاریخی از سازوکارهای مرتبط با نوع دوستی و همبستگی اجتماعی در تاریخ باستانی ایران حاکی از آن است که در دوره مادها سازوکاري شبيه بيمه يا توزيع ريسک تحت عنوان ”کورتش“ وجود داشته است و خانواده هاي کشاورزان و شبانان که مستمند شده ولي هنوز همه چيز خود را از دست نداده بودند بصورت دسته جمعي و تعاوني کار مي کردند و از زمين سهم
مي بردند. اين نظام بر اساس تأمين خانواده بنياد شده بود و با از بين رفتن يا ضعف فرد، خانواده ضعيف نمي شد بلکه خانواده نسق تعاوني خود را داشت و افراد کارآمد آن وظيفه واحد خود را انجام مي دادند.
داريوش در کتيبه معروف خود مي گويد: ”در دوره او کارگر و کارفرما هيچکدام بر هم ظلمي روا نمي داشتند“.
کارگران خارجي ممالک تحت تصرف امپراطوري ايران که در بناي تخت جمشيد شاغل بودند همانند ايرانيان حقوق مي گرفتند و به کارگران حقوق نقدي و غير نقدي و حتي مساعده پرداخت و غرامت دستمزد ايام بارداري نیز به زنان به عنوان"پيشکشي" پرداخت ميشده است.
مراسم "تاسو" در عشاير ايل بختياري ايران نوعي پوشش تأمين اجتماعي براي توزيع ريسک بين اعضاي ايل و قبيله بوده است.
دروقفنامه ربع رشيدي تبريز(که مشابه نظاميه بغداد بوده است) کارگران با مشارکت در پرداخت حق بيمه از پوشش هاي بيمه اي برخوردار بوده اند.
4- اهداف و برنامه های شبکه
- بسط و ترویج فرهنگ ایثار، ازخودگذشتگی، نوع دوستی، تعاون، همیاری، انفاق، عفو، گذشت، خیرخواهی، نیکوکاری، وقف، خیریه، ذکات و ... .
- تبیین پیشینه و سیر تطور تاریخی و ادبی مفاهیم خیر خواهی و نیکوکاری در تمدن اسلامی – ایرانی
- حفظ و احیای سنت‎ها، هنجارها، ارزشها و آموزه های ایرانی اسلامی معطوف به امور خیریه نظیر گلریزان، تاسوگری و ... .
- معرفی و تبیین وظایف و مأموریتها و تشریح فعالیتهای دستگاههای اجرایی و سازمانها و نهادها و بنیادهای حاکمیتی و دولتی فعال در حوزه خدمات اجتماعی (امور حمایتی و امدادی) نظیر کمیته امداد و سازمان بهزیستی
- معرفی اشخاص حقیقی و حقوقی خیرخواه و نیکوکار و آشنایی با واقفان و موقوفات مربوط به امور خیریه، موسسات خیریه، سازمانهای مردم نهاد خیریه و معرفی و تجلیل از چهره های ماندگار در زمینه امور خیریه
- معرفی خیرین مسجد ساز، مدرسه ساز، بیمارستان ساز و ...
- معرفی آستان های مقدس و بقاع متبرکه و امور وقفی و خیریه مرتبط با آنها
- تبیین گفتمان خیر و مسابقه خیر از منظر آموزه های دینی و تمدنی و جایگاه آن در سبک زندگی اسلامی - ایرانی
- بسط و ترویج راههای مقابله و کاهش آسیب های اجتماعی و تشریح فعالیت های خیریه معطوف به ترمیم و جبران خسارات تبعات و عوارض ناشی از آسیب های اجتماعی
- زمینه سازی بازاجتماعی شدن محکومان و مجرمان و افراد آسیب دیده اجتماعی
- بسط و تحکیم نهاد خانواده و نیز امور حمایتی و امدادی اجتماع محور و مبتنی بر نهاد خانواده
- بسط و ترویج مقوله مسئولیت اجتماعی - شرکتی و معرفی بنگاههای اقتصادی و تجاری موفق در عرصه مسئولیت اجتماعی که منابع مربوطه را صرف امور خیریه می رساند.
- معرفی نجات یافتگان از آسیب های اجتماعی ، محکومان ، مجرمان و مبتلایان بازاجتماعی شده و مددجویانی که در اثر حمایت و امداد اجتماعی توانسته اند توانمند شده و در اجتماع موفق شوند.
- تولید و پخش جنگ ها و برنامه های مناسبتی، تقویمی و فصلی برای جلب مشارکتهای مردمی با همکاری دستگاههای اجرایی، سازمانها و نهادهای فعال در این قلمرو.
- برگزاری مسابقات با هدف جلب منابع مالی و مشارکتهای مردمی جهت صرف در امور خیر با جذب حامیان اسپانسرهای اجتماعی
- تولید و پخش فیلم، سریال و مستند و ... دارای مضامین و موضوعات فوق
5- راههای تأمین مالی شبکه
- درج منابع و اعتبارات مورد نیاز در بودجه های سنواتی کشور بر اساس احکام مندرج در قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور و قانون برنامه ششم توسعه
- جلب مشارکت و جذب منابع و اعتبارات دستگاههای اجرایی و حاکمیتی برای تهیه و اجرای برنامه های شبکه
- جلب مشارکت حامیان اجتماعی (اسپانسر) برای شبکه و برنامه های آن
- جذب تبلیغات و آگهی از فعالان اقتصادی برای شبکه و معرفی آنان بعنوان بنگاههای نیکوکار با اجرای کمپین های تبلیغاتی و رسانه ای در قالب برندینگ
- انجام فعالیت های جنبی نظیر راه اندازی سایت، برگزاری مسابقات ورزشی، هنری و ... خیرخواهانه، بازارچه خیریه، معرفی
چهره های ماندگار ، اعطای نشان نیکوکار برترو ... با مشارکت فعالان دولتی ، حاکمیتی و مردمی این حوزه و جذب منابع از طریق آگهی و تبلیغات محیطی
- وضع تعرفه یا عوارض روی تراکنش های اینترنتی چندرسانه ای و صرف منابع آن برای شبکه و اهداف آن
- جلب نظر تهیه کنندگان برای واگذاری رایگان آثار خود جهت پخش در شبکه با هدف ترویج فرهنگ نیکوکاری (صرفه‎جویی در هزینه‎های شبکه)
- جلب نظر هنرمندان جهت برنامه سازی و اجرا در شبکه بطور داوطلبانه و بعنوان مشارکت در عمل خیر بصورت نوبتی (صرفه‌جویی در هزینه‎های شبکه)
6- جمع بندی :
نیکوکاری، نوع دوستی و خیر خواهی از جمله مضامین متعالی و پر بسامد در آموزه های دینی و ملی فرهنگ و تمدن اسلامی – ایرانی است و تاریخ و ادبیات ایران، مشحون و مملو از حکایات و روایاتی از جوانمردی، نیک خواهی و کمک به همنوع است و ظهور و بروز "فقر" و "آسیب های اجتماعی" به هیچ وجه شایسته این تمدن نیست و بی شک ایجاد یک شبکه تلوزیونی تخصصی و
حرفه ای برای بسط و ترویج مفاهیم "مسابقه خیر" ، "گفتمان خیر جمعی" و ... می تواند به فرهنگ سازی و جریان سازی مفید و موثر در این زمینه منجر شود .

علی حیدری
عضو و نائب رئیس هیات مدیره
سازمان تامین اجتماعی