نگاه

تامین 14*14

سازمان تامین اجتماعی از دیرباز تاکنون ، اصلی ترین و محوری ترین نهاد بیمه گر اجتماعی کشور بوده و هست و در حال حاضر بالغ بر 70 درصد بیمه شدگان کشور را تحت پوشش دارد و به تنهایی نقش تعیین کننده و اثرگذاری در افزایش ضریب نفوذ بیمه ای و تعمیم و گسترش انواع بیمه های اجتماعی کشور داشته است و بهر تقدیر طی ادوار گذشته ، در بسیاری از موارد براساس قوانین و مقررات مصوب مجلس و دولت و با تعهد تامین منابع مالی متعلقه از سوی دولت ، متکفل وظایف حاکمیت و دولت در قبال مردم و اقشار فرودست جامعه شده است . چرا که براساس اصول 3 ، 21 ، 29 و 43 قانون اساسی رفع محرومیت بیمه ای و ایجاد پوشش همگانی تامین اجتماعی برعهده دولت است و حقی است مسلم و همگانی که دولت مبعوث و مکلف به استیفای این حق مردم است ولیکن شوربختانه مجالس و دولت ها در ادوار گذشته تاکنون با خلف وعده و عدم پرداخت روزآمد و نقدی حق بیمه های تعهد شده دولت ، سازمان تامین اجتماعی را دچار کسری نقدینگی ساخته اند تا جائی حتی مجبور به استقراض ، انتشار اوراق ، فروش دارائی و یا معوق ساختن پرداختهای مربوط به درمان و... شده است .

دولت چهاردهم میراث دار بسیاری از ناترازی ها و ناشاقولی های کشور شده است و ناترازی و ناشاقولی سازمانها و صندوقهای بیمه گر اجتماعی نیز از جمله آنها می باشد علل وعوامل متعددی مسبب این ناترازی ها است که پرداختن به همه آنها در این مجال و مقال نمی گنجد . به دیگر سخن راه حل اساسی و بنیادی رفع مشکلات و معضلات و مضایق و محدودیتهای پیش روی سازمان تامین اجتماعی در خارج از حیطه عمل و دامنه تاثیر سازمان مزبور و مدیران و کارشناسان آن است و تا آن متغیرها و مولفه های بیرونی اصلاح نشود ، نمیتوان سازمان را از تاثیر و تاثرات این چالشهای عارض شده و غیر ذاتی نجات داد .

البته حال و روز سازمان تامین اجتماعی نسبت به سایر صندوقهای بازنشستگی دولتی بهتر است و در صورت ایفای بموقع و نقدی تعهدات بیمه ای دولت ، دچار کسری نقدینگی نخواهد شد ولیکن متاسفانه این موضوع یعنی معوقه شدن حق بیمه های سهم دولت ، یک پدیده مزمن و سنواتی است که انتظار می رفت از سال 1401 و متعاقب ابلاغ سیاستهای کلی تامین اجتماعی و با توجه به حکم صریح مندرج در بند های 3 و4 آن ، مبنی بر لزوم " حفظ و ارتقاء ارزش ذخایر و اندوخته های بیمه ای و جلوگیری از ایجاد و انباشت بدهی های بیمه ای دولت " این روند ناصواب متوقف شود که متاسفانه اینگونه نشد .

ولیکن فارغ از تاثیر و تاثرات متغیرها و مولفه های کلان اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی ، سیاسی، زیست محیطی و امنیتی بر کارکرد سازمان تامین اجتماعی ، این سازمان میتواند با انجام پاره ای از اقدامات اصلاحی و مداخلات توسعه ای ، شرایط بهتر و مطلوب تری را رقم بزند که شمه ای از این رویکردهای تعالی بخش در دولت چهاردهم میتواند فهرست وار و به ترتیب اهمیت بشرح زیر باشد :

1 - صلاح مدیریت منابع انسانی :تکریم و احترام به نیروی انسانی و رفع اثر از رفتارهای غلط گذشته ، اصلاح نظام پرداختها ، حذف توقف شغلی کارکنان و ترسیم کارراهه شغلی براساس تحصیلات ، تجربه و کارآمدی ، اعمال رویکرد کارمزدی بجای وقت مزدی ، کادرسازی و تربیت مدیران و کارشناسان آینده

2 – اصلاحات بنیادی : اصلاح اسانامه غیر قانونی فعلی ، اعمال سه جانبه گرایی واقعی ، بازگرداندن استقلال مالی و اداری و حفظ شخصیت مستقل حقوقی ، پیاده سازی حکمرانی مطلوب تامین اجتماعی در سطح ارکان عالی و اعمال حاکمیت شرکتی و قانون تجارت در سطح توابع سازمان

3 – اصلاحات ساختاری : روزآمدسازی ، ایجاد انعطاف و چابکی و متناسب سازی ساختار تشکیلاتی شعب که مربوط به ربع قرن قبل است ،ایجاد معاونت طرح و برنامه و فناوری ، تقسیم کار نوین بین واحدهای ستادی و شرکتها و موسسات ماموریتی وتکلیفی و رفع موازی کاری ها و تکرار و تداخل در امور

4 – اصلاحات قانونی و مقرراتی : روزآمد سازی قوانین و مقررات ، تدوین قانون جدید تامین اجتماعی ویا تصویب قانون تامین اجتماعی خاص مشاغل نوظهور و کسب و کارهای نوین ،حضور فعال ( اکتیو ) در فرایند تدوین قوانین و مققرات موضوعه بجای رویکرد واکنشی و انفعالی ( ری اکتیو ) ، اتکار به سیاستهای کلی تامین اجتماعی برای صیانت از کیان سازمان

5 – اصلاحات فرایندی : باز مهندسی فرایندها و بهبود روشها با رویکرد بروزرسانی روش ها ، ابزارها و فرایندها و سازگار سازی آنها با شرایط و اقتضائات اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی و سیاسی روز و نیز فناوریها ، اقتصادها و کسب وکارهای نوظهور

6 – هوشمندسازی واقعی : ایجاد ارتباط سیستمی بین نرم افزارهای موضوعی ( بیمه ای و درمانی ) با نرم افزارهای مالی و اداری ، استفاده از پیش اندیشیده شده و پیش برنده از فناوری های نوظهور و حضور در لبه فناوری روز با طراحی "راهکار یا سامانه بیمه ای متمرکز " ( Core Insurance)، استفاده از هوش مصنوعی و اعمال رویکرد پلتفرمی ، تملک یا ایجاد یک پیام رسان داخلی برای تعامل با ذینفعان ، ایجاد دستیار هوشمند تامین اجتماعی

7 – آینده آمایی : رصد روندها و ابر روندهای ( ترندها و مگاترندها )جهانی در زمینه فناوریهای نوظهور ، کسب و کارهای نوین ، و اقتصادهای نوظهور و آینده سازی براساس آینده مطلوب و درصورت عدم امکان آماده و مهیا شدن برای آینده های محتمل ، ایجاد سازمان ، ساختار و منایع انسانی در تراز آینده

8 – اصلاحات بیمه ای : تنظیم مصارف بیمه ای برمبنای میزان مشارکت بیمه ای و جلوگیری از تحمیل ریسکهای گزینشی و خامه گیری و سواری رایگان ، جلوگیری از فرار بیمه ای قشری ، بنگاهی ، تعدادی و ریالی ، تعمیم و گسترش پوششهای بیمه ای ، ایجاد صندوقها و حسابهای مجازی برای هر قشر از بیمه شدگان ، ایجاد سازوکار ورودی متفاوت خروجی متفاوت بجای وضعیت فعلی ورودی متفاوت خروجی یکسان ، قراردادی شدن رابطه با ذینفعان

9 – اصلاحات درمانی : جذب و نگهداشت نیروی انسانی بخش بالینی با رویکرد توسعه سرمایه انسانی ، اصلاح و روزآمدسازی و متناسب سازی نظام پرداختها در درمان مستقیم ، ایجاد "موسسه خدمات درمانی تامین اجتماعی" با تفکیک منابع ، ساختار و ظرفیت های موجود و ایجاد تناسب بین اختیار و مسئولیت تحت راهبری معاون مدیرعامل در امور درمان و رئیس هیات عامل موسسه

10 – اصلاحات اقتصادی : ایجاد موسسه اقتصادی تامین اجتماعی ،اعمال اصول حاکمیت شرکتی درقبال شرکتهای سرمایه پذیر و منع مداخلات نامساعد ، خروج از بنگاهداری و تصدیگری های غیر ضرور ، مولدسازی دارائیهای راکد با رویکرد کلینیک شرکتی ( تغییر فعالیت ، تغییر تکنولوژی ، تجمیع و ادغام ، ایجاد زنجیره ارزش ، انحلال و بازیافت دارائیهای سرمایه ای ) ،ایجاد صندوق زمین و ساختمان و نظام اجاره داری حرفه ای ، وصول مطالبات از دولت ، بازآرایی شرکتها و موسسات ماموریتی و تکلیفی

11 – شکل دهی سازمان دانش پایه : ایجاد یک شبکه گفتگوی نخبگانی با کارشناسان متخصص ، ایده پرداز و علاقمند سازمان در سراسر کشوربر بستر فضای مجازی ، شکل دهی حکمرانی مبتنی بر شواهد ثبتی مبناء ، اتکای نظامات تصمیم سازی ، تصمیم گیری ، اجرایی و نظارتی سازمان بر اصول ، قواعد و محاسبات بیمه ای و سایر سیستم های کمکی تصمیم گیری ، ایجاد رشته تحصیلی دانشگاهی مدیریت تامین اجتماعی

12 – ذینفع محوری : جایگزینی رویکرد ذینفع محوری بجای رویکرد دستگاه محوری ، مدیریت ارتباط با ذینفعان ، مشارکت بخشی واقعی ذینفعان در تصمیم سازی ها ، بهره گیری از ظرفیت نظارت همگانی ذینفعان و بازخوردگیری برای اصلاح فرایندها و کژکارکردیها ، ایجاد سازمان باز و شفاف ، ارتقاء سطح مسئولیت پذیری و پاسخگویی

13 – تعمیم بیمه : گسترش و تعمیم انواع پوشش های بیمه ای بموجب صدر ماده 1 قانون تامین اجتماعی ، ترویج و جذب مشمولین بالفعل و بالقوه قوانین کار و تامین اجتماعی ، ارائه پوشش های بیمه ای متناسب با اقشار مختلف نظیر آزاد کاران ، کارپذیران فصلی ، دارندگان توان مالی و درآمدی غیر مزدی ، اتباع بیگانه مجاز در قالب صندوقها و حسابهای مجازی با سازگارسازی نظامات بیمه ای

14 – تقویت سلامت مالی و اداری : امانت داری ، شایسته گزینی و انتخاب اصلح ( افراد قوی ، امین ، حفیظ ، علیم و مکین ) ، برخورد جدی با تخلف ، تقلب و فساد اداری و مالی ، پیشگیری و مصون سازی خودتنظیم سازمان با هوشمندسازی فرایندها و حذف ویا مدیریت نقاط بحرانی و امضاهای طلایی ، رفع تعارض منافع ، تضاد نقش و درب چرخان ( موقعیت های پسا شغلی )

بنظر می رسد برنامه های فوق را میتوان در دو دوره زمانی 14 هفته ای و 14 ماهه سامان داد و عملیاتی نمود بدیهی است این راهکارهای درونی و پیرامونی سازمان می تواند تاثیر و تاثرات بسزایی بر تعالی سازمان تامین اجتماعی داشته باشد و متعاقب آن میتوان انتظار داشت که راهکارهای معطوف به متغیرهاو مولفه های کلان اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی ، سیاسی و امنیتی هم میتواند در دراز مدت به اعتلای پایدار و همه جانبه سازمان منجر گردد . ایدون باد

علی حیدری

کارشناس رفاه و تامین اجتماعی